{"id":9175,"date":"2002-11-07T19:49:58","date_gmt":"2002-11-07T18:49:58","guid":{"rendered":"https:\/\/theologie.whp.uzh.ch\/apps\/gpi\/?p=9175"},"modified":"2025-04-19T16:50:42","modified_gmt":"2025-04-19T14:50:42","slug":"genesis-18-16-33-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/genesis-18-16-33-2\/","title":{"rendered":"Genesis 18, 16-33"},"content":{"rendered":"

23. Sonntag nach Trinitatis | 3. November 2002 | 1. Mose 18, 16-33 | Ed Noort |<\/span><\/h3>\n

Gemeente van onze Heer Jezus Christus,<\/p>\n

Abraham de sjacheraar. Samen met God op de veemarkt van leven en dood.
\nDe inzet: steden en hun inwoners, die het verbruid hebben. Steden waarvan
\nde namen tot op de dag van vandaag de geur van slechtheid en ondergang
\nmet zich meedragen: Sodom en Gomorra. Een verhaal over Abraham, die merkwaardige
\ntochtgenoot, wiens verhalen zo aanstekelijk werkten, dat zij in Oude en
\nNieuwe Testament en in de Koran terecht zijn gekomen. Abraham, vader der
\ngelovigen voor Joden, Christenen en Moslims.<\/p>\n

Abraham onderhandelt hier met God als een marktkoopman. En God doet mee,
\nin het begin met veel overleg en veel bombarie: „Laat ik Abraham
\nmaar vertellen wat ik van plan ben.“ (V.17). Ik wil weten hoe het
\nnu echt zit met die steden. Nu wil ik er het fijne van weten“ (V.21),
\nlater steeds stiller en toegevender. Onderhandelingen met een hoge inzet,
\nhonderden, misschien wel duizenden levens. Maar dat is eigenlijk alleen
\nmaar het voorbeeld, want hier staat nog veel meer op het spel. In deze
\ngelijkenis gaat het om de gerechtigheid van God zelf<\/b>, om het recht
\nvan de „rechter van de hele aarde“. Gods Godzijn staat hier
\nop het spel en wij mogen toekijken hoe Abraham God heel beleefd in het
\nkruisverhoor neemt.<\/p>\n

Waar zijn we? We hebben net het verhaal gehad over God en zijn boodschappers,
\ndie Sara en Abraham een kind beloven. Iets zo onmogelijks dat zelfs Sara
\nerom lachen moet. Maar de zin die beide verhalen in dit hoofdstuk overspant,
\ntrilt nog na: „Zou voor de Here iets te wonderlijk zijn? (V.14a)
\nOnder dat motto staat ook de tekst van vanochtend. Want al lijkt het lot
\nvan Sodom en Gomorra allang besloten te zijn hier wordt het verhaal weer
\nhelemaal opgengegooid: „Ik wil nederdalen om te zien of zij inderdaad
\ngedaan hebben naar het geroep dat tot mij gekomen is, of niet: Ik wil
\nhet weten!“ (V.21) En tegen wie vraagt of God dat niet allang weet,
\nof Hij niet almachtig is, of hij nog wel God is als hij eerst eens moet
\ngaan kijken, maken we lekker een lange neus. Laat maar wijsneus, veelvraag.
\nOm de almacht van God gaat het hier niet. Hier gaat het om iets anders.
\nGod gaat letterlijk poolshoogte nemen. „Want het geroep is tot hem
\ngekomen“. Wat of wie roept tot God? In de bijbel is dat altijd onschuldig
\nvergoten bloed, zoals dat van de doodgeslagen Abel, of het bloed van de
\nonschuldig vervolgde Job, d\u00e1t bloed schreeuwt naar God. Slachtoffers
\nhebben nog een stem, zelfs de slachtoffers in Sodom en Gomorra.
\nHier gaat het niet om het weten of niet-weten in onze zin, het gaat niet
\nom de kennis van God, niet om de dogmatiek van wat hij kan, maar om zijn
\nalles doorbrekende betrokkenheid. Waar slachtoffers zijn, is God erbij
\nbetrokken. Daar is geroep niet tevergeefs. Dan komt hij eraan.<\/p>\n

Zo neemt het verhaal zijn loop (V.22). In uw vertalingen staat: „en
\nAbraham bleef voor God staan“. Maar dat is een door schriftgeleerden
\nverbeterde tekst. Hebreeuwse handschriften laten zien dat er eerst wat
\nanders stond: En God bleef voor Abraham staan“. Dat vonden geleerden
\nniet eerbiedig genoeg en ze draaiden het om. Abraham gaat op God af en
\nniet omgekeerd Maar zo stond het er wel: God zelf neemt het initiatief.
\nHij blijft voor Abraham staan. Kom maar op, je hebt vast nog wat te zeggen:
\nKom maar op, ik ben hier, ik luister. God moedigt Abraham als het ware
\naan zijn pleidooi voor te dragen. Hij wacht als het ware op Abraham. En
\ndie laat niet lang op zich wachten: „Als er nu 50 rechtvaardigen
\nzijn, wilt u dan die stad ook verdelgen? Want dan scheert u allen over
\n\u00e9\u00e9n kam. Dan is eigenlijk het lot van de rechtvaardige gelijk
\naan dat van de misdadiger. Kunt u niet vergeving schenken ter wille van
\ndie 50?“. En de vraag die daar achter zit, is: wat kan in deze moeilijke,
\nverrrotte wereld waar het ik, ik, ik voorop staat, eigenlijk „rechtvaardig“
\nheten. De verzuchting van Pilatus: wat is waarheid, wordt eeuwen vroeger
\ndoor Abraham gesteld: wat is in deze wereld nog rechtvaardig?<\/p>\n

Hier komt naar voren wat een bijbels motief zal blijken te zijn: liefde
\nvan weinigen is in staat de hardheid van velen te breken<\/b>. Er zijn
\ner maar 50 nodig en de hele stad is gered. En dan begint het onderhandelen
\nZou God zijn genade en zijn barmhartigheid niet de voorrang willen geven
\nook als er nog vijf aan ontbreken?. Als er maar vijf enveertig zijn? Of
\nmisschien veertig, of misschien, dertig, of misschien twintig, of misschien
\ntien? En steeds is het monotone antwoord hetzelfde. God zal de hele stad
\nsparen als er maar 45,40,30,20, of zelfs tien zijn. Met elke stap wordt
\nde kracht van mensen die liefdevol handelen, die omzien naar hun naasten,
\nwant dat dat is hier de betekenis van rechtvaardig zijn, groter en groter.
\nVoor het doorgaan van het leven zijn er maar tien nodig, die naar hun
\nmedemens omzien, <\/b><\/p>\n

Daar is de streep bereikt. Abraham houdt op en God houdt op. En alle
\nnieuwsgierige uitleggers hebben zich afgevraagd, waarom tien? Waarom niet
\nnog om vijf vragen? Fantasierijke bijbelgeleerden hebben het uitgerekend.
\nHeel eenvoudig. Tel maar na: Noach en zijn vrouw dat waren er twee, drie
\nzonen Sem Cham en Jafeth en hun vrouwen dat zijn er acht. En al waren
\ndie rechtvaardig, dat heeft de zondvloed niet tegengehouden.Vanuit de
\nzondvloedverhalen is acht niet voldoende. En zo zijn er nog meer mooie
\nverhalen
\nLaten we maar gewoon zeggen dat we het niet weten en ergens in het achterhoofd
\nhouden dat de nieuwtestamentische verhalen dat nog eens radicaliseren
\nen dat daar \u00e9\u00e9n rechtvaardige voldoende is om de last en
\nde schuld van de anderen te dragen.<\/p>\n

Maar die tien worden in Sodom en Gomorra niet gevonden en een tweede
\nzondvloed van vuur daalt neer over de steden, zegt de verteller. Zijn
\nzulke verhalen heimwee van het geloof? Dat alles doorzichtig en ordelijk
\ngeregeld is? Dat misdadigers gestraft en rechtvaardigen gered worden?
\nDat in deze verwarrende wereld waar goed en kwaad zo ondoorzichtig door
\nelkaar lopen krachtig ingegrepen wordt? Dat zal wel de oorsprong zijn
\nmaar het gaat hier om iets anders en eigenlijk ook om iets heel eenvoudigs:
\nGod laat zich ompraten, hij wil gevraagd zijn, hij wil zich inlaten met
\ndie sjacheraar van een Abraham. Hij zit er als het ware op te wachten
\nom zijn liefde en zijn trouw de voorrang te geven boven wat wij gerechtigheid
\nnoemen. God is verrassender dan wij denken.<\/p>\n

En dan Abraham. Is hij bezorgd om die rechtvaardigen die eventueel ook
\nin de vuurzee van Sodom om zullen komen? Neen, het gaat hem steeds om
\nSodom. „Zult gij de<\/b> stad<\/b> ook vernietigen wanneer er
\nmaar 30,20 10 rechtvaardigen zijn?“ Niet: „Denkt u er wel even
\naan op tijd de rechtvaardigen uit Sodom eruit te halen?“ Abraham
\npleit hier voor die hele misdadige kliek in Sodom. Hier durft er eentje
\nte zeggen: „Als er naast al die anderen nu maar een paar gevonden
\nworden die proberen in dienst aan hun medemens te leven, wilt u dan niet
\nde hele stad vergeven? Tien redden een hele stad. Hier lijden niet zoals
\nmeestal de goeden met de slechten, maar omgekeerd, de slechten worden
\ngedragen, in leven gehouden door de goeden. Soms kan een kleine minderheid
\ngistend werken.<\/p>\n

Die tien rechtvaardigen uit Sodom, soms schrik ik daar wel van. Dan denk
\nik, zouden er bij ons tien gevonden worden, als het om ons overleven gaat?
\nAch, wij zijn natuurlijk allemaal keurige mensen. We voelen ons geen Sodomietjes
\nof Gomorriaantjes. En ik zal de laatste zijn om u dat aan te praten. En
\ntoch\u0085die inwoners van Sodom en Gomorra zijn ’s ochtends niet opgestaan
\nmet de gedachte: „Laten we vandaag eens iets lekker slechts doen\u0085.“
\nZij deden gewoon wat alle anderen ook deden. Zij pasten zich aan. Meedoen
\nmet dat waarvan iedereen zegt dat het normaal is, meelopen met de menigte.
\nHet warme badgevoel van de groep, waarin we meedeinen. Wat draagt ons
\ndan nog als we daarmee de fout ingaan? In ons verhaal: het gebed, de voorbede
\nvan anderen. Misschien zijn wij in leven omdat anderen voor ons bidden,
\nomdat anderen voor ons instaan, omdat er sommigen zijn die onzelfzuchtig
\nmet hun wereld en hun medemensen omgaan. Misschien dragen voorbeden meer
\ndan wij denken.<\/p>\n

Die tien rechtvaardigen, die Sodom gered zouden hebben, soms vind ik
\ndat hoopgevend. Wij zijn in de kerk langzamerhand in een soort zelfbeklag
\nvervallen. Je kunt geen krant of tijdschrift opslaan of het gaat allemaal
\nzo slecht. De kerk vergrijst, de jeugd loopt weg, het is allemaal anders
\ndan vroeger. Maatschappelijk loopt de kerkelijke invloed terug, bestuurlijk
\ndreigen we een kerk met een waterhoofd te worden en al dan niet geburnt-outete
\ndominees zijn ook niet meer wat ze geweest zijn. Kerk is out. Definitief
\nout. Dan droom ik van een kleine kerk, \u00e9\u00e9n die veel kleiner
\nis dan die van nu. Een huis, een tehuis, een soort Gideonsbende. En of
\nje die nu die 10 rechtvaardigen zou moeten noemen weet ik ook niet zo
\nprecies. Maar een kerk als gemeenschap die durft te zoeken en te vragen.
\nDie zich niet krampachtig vastklampt aan wat was, maar die opnieuw leert
\nzoeken en vragen waar zij voor staan. Die putten kan uit het verleden,
\ndie nieuwsgierig blijft naar de woorden die haar toevertrouwd zijn, maar
\ndie verkramping aflegt en fantasie toelaat, en die niets meer vanzelfsprekend
\nvindt. Die misschien heel anders over God spreekt dan in de taal van de
\nvaderen, maar wel verrassende woorden vindt, die mensen bevrijden, laten
\nleven — en waarmee ze kunnen sterven. Misschien zijn ze dan meer dat
\nzoutende zout uit het Nieuwe Testament dan de tien rechtvaardigen uit
\nde onderhandelingen van Abraham. Maar dat geeft niet. Want het eigenlijke
\nverbazingwekkende van dit verhaal is toch dat Abraham God als het ware
\nuitnodigt de weegschaal van gerechtigheid en barmhartigheid ver naar de
\nkant van de barmhartigheid te laten doorslaan.<\/p>\n

Hij kan eigenlijk ook niet anders zegt die andere tekst die we gelezen
\nhebben, de brief aan Timotheus. Weet u nog hoe die vreemde laatste zin
\nluidde, na die bewering dat het woord van God niet geboeid kan zijn, dat
\nverbazingwekkende slot: „indien wij ontrouw zijn, Hij blijft getrouw
\n, want Zichzelf verloochenen dat kan Hij niet“ Dat is geen vrijbrief
\nvoor ons omdat vergeven tot het beroep van God behoort. Het is verbazing,
\ndat wij altijd thuis kunnen komen, hoe en waar dan ook. Als je terugkijkt
\nnaar die God die eens ging kijken hoe het er in Sodom voorstond en daarmee
\nvertellend zijn almacht op het spel zette, kun je zeggen: God almachtig:
\nhelemaal niet. Zijn almacht, en de hele portie gerechtigheid daarin, legt
\nhet altijd af tegen zijn liefde en trouw. <\/b><\/p>\n

AMEN.<\/p>\n

\n

Prof.Dr.Ed Noort, Groningen, NL
\ne.noort@theol.rug.nl<\/a><\/b><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

23. Sonntag nach Trinitatis | 3. November 2002 | 1. Mose 18, 16-33 | Ed Noort | Gemeente van onze Heer Jezus Christus, Abraham de sjacheraar. Samen met God op de veemarkt van leven en dood. De inzet: steden en hun inwoners, die het verbruid hebben. Steden waarvan de namen tot op de dag van […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8543,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,2,727,157,853,108,1690,338,349,115,109],"tags":[],"beitragende":[],"predigtform":[],"predigtreihe":[],"bibelstelle":[],"class_list":["post-9175","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-genesis","category-at","category-archiv","category-beitragende","category-bibel","category-current","category-ed-noort","category-kapitel-18-chapter-18-genesis","category-kasus","category-other-languages","category-predigten"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9175","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9175"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9175\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":22965,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9175\/revisions\/22965"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9175"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9175"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9175"},{"taxonomy":"beitragende","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/beitragende?post=9175"},{"taxonomy":"predigtform","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/predigtform?post=9175"},{"taxonomy":"predigtreihe","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/predigtreihe?post=9175"},{"taxonomy":"bibelstelle","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.theologie.uzh.ch\/apps\/gpi\/wp-json\/wp\/v2\/bibelstelle?post=9175"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}